|
Co to jest IRIS?
Wstęp
Zintegrowany System Informacji na temat Ryzyka (Integrated
Risk Information System -IRIS) opracowany i utrzymywany przez U.S.
Environmental Protection Agency (U.S. EPA) jest elektroniczną bazą
danych, zawierającą informacje o skutkach zdrowotnych człowieka,
wywołanych narażeniem na różne chemikalia
znajdujące się w środowisku. Baza IRIS była
początkowo przygotowana przez zespoł EPA, jako reakcja na narastające
zapotrzebowanie na zgodne informacje o substancjach chemicznych dla
użytku w dziedzinie oszacowania ryzyka, wspomagania decyzji i
opracowywaniu wytycznych. Informacje w bazie IRIS są
przeznaczone głównie dla tych użytkowników, którzy
nie posiadają obszernej wiedzy w dziedzinie toksykologii, ale
posiadają już pewną wiedzę w zakresie zdrowia.
Sercem systemu IRIS jest zbiór plików komputerowych, dotyczących
poszczególnych substancji chemicznych. Pliki te zawierają opisowe i ilościowo
wyrażone informacje podzielone na następujące kategorie.
- Doustna dawka referencyjna i inhalacyjne stężenie
referencyjne (odpowiednio RfDs i RfCs) dla chronicznych nierakotwórczych
skutków zdrowotnych.
- Identyfikacja zagrożeń, współczynnik nachylenia
dla dawki doustnej oraz ryzyko jednostkowe w przypadku narażenia doustnego
lub inhalacyjnego, w zakresie skutków nie-rakotwórczych.
Wymienione poniżej dokumenty wspierające stanowią pomoc w dostępie
i zrozumieniu danych chemicznych zawartych w IRIS.
Oszacowanie ryzyka i zarządzanie ryzykiem
Informacje zawarte w Bazie IRIS są przeznaczone do użytku
w dziedzinie ochrony zdrowia poprzez proces oszacowania ryzyka i proces zarządzania
ryzykiem. Te dwa procesy są krótko omówione poniżej:
Proces oszacowania ryzyka został zdefiniowany jako
"charakteryzacja potencjalnych szkodliwych skutków zdrowotnych w wyniku narażeń ludzi na zagrożenia środowiskowe" (NRC, 1983). W
oszacowaniu ryzyka określony jest poziom, do którego grupa ludzi była lub może być narażona
na pewną substancję chemiczną, poziom narażenia
jest następnie rozpatrywany w powiązaniu do rodzaju i stopnia zagrożenia
upozowanego przez substancję chemiczną, w ten sposób przeprowadzana
jest ocena rzeczywistego lub potencjalnego ryzyka zagrożenia zdrowia w odniesieniu do
grupy narażonych ludzi.
Informacje na temat oszacowania ryzyka są
wykorzystywane w procesie zarządzania ryzykiem, w ustalaniu jak
chronić zdrowie ludzkie. Działania w zakresie zarządzania
ryzykiem obejmują ustalanie: jak dużo substancji
chemicznych może emitować do rzek; które substancje
chemiczne mogą być składowane w instalacjach usuwania odpadów
niebezpiecznych; do jakiego stopnia muszą być oczyszczone miejsca
składowania niebezpiecznych
odpadów; dopuszczalnych poziomów dla emisji, składowania lub transportu;
poziomów dla emisji
substancji w powietrzu, oraz określaniu dopuszczalnych poziomów zanieczyszczenia wody
pitnej.
Zasadniczo, oszacowanie ryzyka dostarcza informacji na
temat ryzyka zagrożenia zdrowia a zarządzanie ryzykiem jest działaniem bazującym
na tych informacjach.
Kompletne oszacowanie ryzyka obejmuje cztery następujące
kroki:
1. Identyfikacja zagrożeń; 2.Oszacowanie danych w
zakresie dawka-odpowiedź; 3. Oszacowanie narażenia; 4. Charakteryzacja
ryzyka
z charakteryzacją ryzyka będącą pośrednim krokiem
do zarządzania ryzykiem.
Poniższe omówienia czterech kroków oszacowania ryzyka
zostały wybrane z "Principles of Risk Assessment: A Nontechnical
Review":
Identyfikacja zagrożenia wymaga gromadzenia i
oceny danych dotyczących:
- rodzajów uszczerbków na zdrowiu lub chorób,
które mogą być spowodowane przez substancję chemiczną;
- warunków narażenia, w których uszczerbki te i choroby
są wywoływane.
Identyfikacja zagrożenia może także wymagać charakteryzacji
zachowania się substancji chemicznej w organizmie oraz oddziaływania jej na
organy, komórki lub nawet części komórek. Identyfikacja zagrożenia
nie jest oszacowaniem ryzyka; jest to określenie czy wnioskowanie, że
- skutki toksyczne
zaobserwowane w jednym otoczeniu wystąpią w innych otoczeniach
(np.: czy substancje chemiczne, które okazały się być rakotwórcze lub
teratogeniczne w eksperymentach z udziałem zwierząt będą rakotwórcze
lub teratogeniczne dla ludzi) - jest naukowo poprawne.
Oszacowanie danych dawka/odpowiedź opisuje ilościowe
powiązania pomiędzy wielkością narażenia
na substancję chemiczną a rozmiarem toksycznych obrażeń lub chorób
wywołanych tym narażeniem.
Dane te są uzyskiwane z eksperymentów z udziałem zwierząt,
rzadziej z badań dotyczących narażeń populacji ludzi. Mogą występować
bardzo różne powiązania dawka-odpowiedź dla substancji, która
powoduje różne skutki toksyczne w różnych warunkach narażenia. Ryzyko
odnoszące się do substancji nie może być stwierdzone w określonym
stopniu zaufania, jeżeli nie są wyrażone ilościowe relacje dawka-odpowiedź
nawet gdy substancja jest zaliczana do toksycznych.
Oszacowanie narażenia wymaga opisania natury i wielkości
populacji narażonej na działanie substancji oraz rozmiaru i czasu
trwania tego narażenia. Oszacowanie może dotyczyć przeszłych lub
aktualnych narażeń lub narażeń przewidzianych w przyszłym czasie.
Charakteryzacja ryzyka generalnie wymaga integracji
danych i analiz w zakresie procesów: identyfikacji zagrożenia;
oszacowania danych dawka-odpowiedź i oszacowania narażenia,
w celu określenia prawdopodobieństwa tego, że ludzie doświadczą
różnych form toksyczności związanych z działaniem substancji
chemicznej. (W przypadkach, kiedy dane dotyczące narażenia nie są dostępne,
hipotetyczne ryzyko może być scharakteryzowane poprzez integrację
danych dotyczących identyfikacji zagrożenia i danych dotyczących oszacowania dawka-odpowedź).
Opracowana jest struktura definiowania istotności ryzyka, i wszystkie założenia,
niepewności i naukowe opinie w zakresie wspomnianych wyżej trzech
procesów są przedstawione.
Rola IRIS w oszacowaniu ryzyka/zarządzaniu ryzykiem
IRIS jest narzędziem, które dostarcza informacji na
temat identyfikacji zagrożeń
i oszacowania danych dawka-odpowiedź, ale nie dostarcza informacji
sytuacyjnych dotyczących indywidualnych przypadków narażenia. Połączone
ze specyficznymi informacjami o ekspozycji, dane IRIS mog¹ byæ
u¿yte dla scharakteryzowania ryzyka zagrożenia zdrowia ludzkiego,
związanego z daną substancją chemiczną i w danej sytuacji, co mo¿e
doprowadziæ do opracowania decyzji w zakresie zarz¹dzania ryzykiem
w celu ochrony zdrowia.
Informacje zawarte w Sekcji I (Oszacowanie
chronicznych zagrożeń zdrowia dla skutków nierakotwórczych - Chronic Health Hazard
Assessment for Noncarcinogenic Effects) i w Sekcji II ( Oszacowanie
rakotwórczości w przypadku ekspozycji przez cały okres życia -
Carcinogenicity
Assessment for Lifetime Exposure) dokumentów dotyczących poszczególnych
substancji chemicznych, przedstawiają zgodną
opiniê naukowców z EPA do spraw zdrowia, reprezentuj¹cych Program
Offices i Office of Research and Development.
Zgodny proces
wymaga interpretowania literatury naukowej dotyczącej skutków
zdrowotnych w wyniku narażenia na chemikalia i u¿ycia ustalonych metodologii
do opracowaæ wartoœci dla doustnej dawki referencyjnej,
inhalacyjnego stężenia referencyjnego, rakotwórczego współczynnika
nachylenia oraz
ryzyka jednostkowego. Wyniki tej pracy, podsumowane w bazie IRIS i starannie
opracowane w typowo-chemicznych dokumentach, są efektem przegl¹dowej
polityki EPA od 1994 roku. W miarę gdy staja się dostępne nowe informacje naukowe, EPA przegl¹da je
i
odpowiednio uaktualnia pliki bazy IRIS.
W celu uzyskania szczegółowych informacji dotycz¹cych procesów opracowywania
informacji przez IRIS, można kontaktować się z RIS Hotline in EPA's National Center for Environmental
Assessment, contractor facilities, Washington, DC (tel.: (202)566-1676 lub
fax (202)566-1749 lub email hotline.iris@epa.gov).
Referencje
NRC (National Research Council). 1983. Risk Assessment in the Federal
Government: Managing the Process. National Academy Press, Washington, DC.
U.S. EPA. 1985. Principles of Risk Assessment: A nontechnical review.
Prepared for a risk assessment workshop. Easton, MD, March 17-18.
U.S. EPA. 1994. Peer Review and Peer Involvement at the US
Environmental Protection Agency.
| 
